Biosfärområdet Vindelälven-Juhttátahkka

Deze pagina zal in de komende weken/maanden/jaren vaak geupdate worden met nieuwe informatie. Op dit moment ben ik me aan het inleren voor het ambassadeursschap van het biosfeergebied. Leuk om hierbij op te merken dat ik jaren geleden ook al meewerkte aan een biosfeergebied in Nederland langs de Maas tussen Venlo en Bergen. Dat biosfeergebied werd door de Unesco toegekend in 2018 een jaar eerder dus als het biosfeergebied waar ik nu voor ga werken. 

Er is veel te vinden al op het internet maar dat is natuurlijk moeilijk te lezen als je niet weet waar het over gaat. Daarom heb ik een eigen pagina voor het biosfeergebied. 

Er is een facebookpagina, een instagram account en zelfs een youtube kanaal van deze biosfeer. Ik heb nog niet alle links gevonden, maar zodra ik die heb, dan zal ik hier de links vermelden op mijn pagina van de biosfeer Vindelälven. Vindelälven is een van de vier ongetemde rivieren in Zweden. Het verschil is duidelijk te zien op onderstaande foto's. De bovenste foto laat de rivier zien op een kalme herfstdag in september. De onderstaande video is gemaakt eind mei toen het smeltwater neer stroomde uit de bergen. 

Op mijn pagina van Västerbotten kunt u veel lezen om Västerbotten. Gezien mijn nieuwe interesse voor de biosfeer Vindelälven-Juhttátahkka zullen de plaatsen die onder deze biosfeer vallen worden verplaatst naar deze pagina. Zodat u hier uitgebreide informatie kan vinden voor het maken van een ecovakantie. Onderstaande map van Google maps wijst naar de oorsprong van de rivier Vindelälven. Deze wordt hogerop ook Vindelån genoemd. 

Bjursele, Västerbotten, Vindelälven, Zweden
Herfst langs de Vindelälven, Bjursele nabij Åmsele © 2017

Gefilmd in Mårdsele bij de Mårdseleforsen. Het smeltwater zoekt zich hier een weg naar de Botnische Golf. Het is soms angstaanjagend hoe snel dit water stroomt. Ik voel dan ook geen neiging om naar de brug te wandelen en daar te filmen. Dat mag wachten tot een andere keer. Ook dit natuurgeweld hoort tot het biosfeergebied. © 2017 


Hoe het allemaal begonnen is

Rusksele, Västerbotten, Zweden
Blik op Lillå vanaf Rusksele (363) over de Vindelälven

In de herfst ben ik begonnen met een cursus om ambassadeur te worden in de biosfeer omgeving Vindelälven- Juhttátahkka. Ik ben zelfs woonachtig in deze biosfeer. Mijn thuis bevindt zich sinds 2019 langs de Vindelälven. 

 

Het biosfeergebied is ongeveer 1,3 miljoen hectare groot en strekt zich uit van de oorsprong van de rivieren Laisälven en Vindelälven in de bergen aan de Noorse grens tot aan de kust. Het omvat de stroomgebieden van beide rivieren welke monden uit in de delta van de Umeälven. Deze samen vormen een samenhangende ecologische en sociale eenheid. Het landschap omvat een grote biodiversiteit aan natuurlijke en culturele omgevingen welke nog steeds niet worden vertegenwoordigd in de biosfeeromgeving, noch in Zweden of internationaal. 

 

Vindelälven wordt in zijn geheel beschermd en valt onder verschillende nationale belangen en natuurbehoud. De biologische waarden en het cultureel erfgoed van het gebied en de mogelijkheden voor het buitenleven. Het biosfeergebied zal functioneren als een modelgebied voor duurzame ontwikkeling, waar het werk is gebaseerd op lokaal ontwikkelingswerk, terwijl tegelijkertijd de beschermde gebieden van het gebied worden benadrukt en ervaringen en opgedane kennis worden verspreid naar andere gebieden over de hele wereld. Vanwege de grootte en het karakter van het gebied krijgt klimaatonderzoek bijzondere voorwaarden.

 

Maar waarom dan ambassadeur worden?

 

Ik heb veel gereisd gedurende mijn jeugd, dankzij de handicap van mijn vader waardoor we elk vrij moment erop uit konden, heb ik vele landen in Europa bezocht. Met veel aandacht voor zowel natuur als cultuur. Zo vierde in mijn verjaardag in de Valle Verzasca in Tessin Zwitserland. Vele verjaringen zou ik nog in Zwitserland vieren, maar ook een paar in het voormalige Joegoslavië. Ik was gefascineerd door hun cultuur en natuur. 

Vele weekenden waren we op weg met de Caravanclub NCC en daardoor leerde ik ook de natuur in Nederland kennen. Zag veranderingen in de natuur en wilde dat ik daar iets mee kon. Al hoewelk mijn droom was om een chemische analist worden. Toen deze droom in deugen viel besloot ik dat natuur mijn volgende optie zou zijn. Helaas werd die droom ook wreed verstoord. 

Ik ben in Nederland ook altijd actief geweest in vrijwilligerswerk. Dat begon al jong binnen de NTKC, de Nederlandse Toeristen Kampeer Club en de NCC, Nederlandse Caravan Club. Daar was ik vaak actief met kinderen tijdens evenementen, maar heb zelf ook evenementen georganiseerd voor families, waaronder de beroemde aspergekampen in de omgeving van Venray. Toen kamperen met de tent moeilijker werd verlegde ik mijn visie naar de gezondheidszorg. 

Ik werd actief binnen het Gehandicapten Platform Helden. Daar leerde ik veel over het vertegenwoordigen van mensen met een functiebeperkingen. Uiteindelijk was ik vele jaren co-voorzitter van het Platform. Toen de gemeente ging fuseren werden mijn plannen om naar Zweden te verhuizen concreet en bedankte ik voor een plaats in het nieuwe platform. 

De afgelopen 9 jaar zijn niet altijd even gemakkelijk geweest en ik heb lang gezocht naar iets waar ik me in kon vinden. Mijn interesse voor natuur en fotografie was er natuurlijk altijd al. Wonen in het prachtige Lapland is alsof je altijd op vakantie bent. Toch kon ik niet echt iets vinden wat me interesseerde. Ik begon in 2018 een cursus om meer te leren over Gammplatsen, de oorsprong van Lycksele. Maar dat gaf me niet die push om daar verder mee te gaan. Dat had diverse redenen, die niet belangrijk zijn hier. 

Nu kwam op Ruskseles lokale facebookgroep een oproep tegen om ambassadeur te worden voor biosfeeromgeving Vindelälven- Juhttátahkka. Ik had niet echt een idee waar ik aan begon en kwam helaas in het ziekenhuis en kon me niet voorbereiden. Niet te min kon ik starten met de cursus op de eerste dinsdag van oktober. Voor diegenen die Zweeds verstaan, de onderstaande video geeft veel informatie over het biosfeer-gebied Vindelälven-Juhttátahkka. Zelf ben ik elke dag een poosje bezig om me in te lezen in de materie en om een plan te maken hoe ik het ambassadeursschap wil gebruiken om het biosfeergebied meer bekend en geliefd te maken en voor behouden voor de toekomst zodat ook onze kinderen en (achter)kleinkinderen kunnen blijven genieten van dit mooie gebied.

Er zijn 7 biosfeergebieden in Zweden. Ik zal ze allemaal heel kort bespreken. Van vrijwel alle gebieden heb ik een filmpje gevonden dat hieronder te zien is. De namen van de biosfeergebieden heb ik hier in het Zweeds geschreven zodat geïnteresseerden op internet kunnen zoeken als ze meer informatie willen over een bepaald gebied. 

  • Biosfärområde Kristianstads Vattenrike. Dit was het eerste biosfeergebied in Zweden en werd door de Unesco erkent in 2005. Het gebied is ongeveer 3 keer 3 Mil (30 km). Van het bos langs de Helgeån in het noorden en verder naar de Hanöbukten. Binnen dit biosfeergebied werken boeren, entrepreneur binnen het ecotoerisme, verenigingen en overheid. Om het landschap te bewaren, maar ook verder te ontwikkelen. Er bevinden zich het Naturum Vattenrike naast vele andere plaatsen voor bezoekers in dit biosfeergebied.
  • Biosfärområdet Blekinge Arkipelag.  De Unesco erkende in juni 2011 Unesco Blekinge Arkipelag als biosfeergebied. Blekingen Arkipelag is het eerste biosfeergebied in Zweden met focus op vraagstukken aangaande de Oosterzee. Het gebied bevat een gebied met eilanden voor Blekingens kust en strekt zich uit tot Karlskrona, Ronneby en Karlshamn. Dit biosfeergebied neemt ook deel aan het project Biosphere for Baltic. Een project dat onder andere zich richt op een houdbare bezoekersstroom.
  • Biosfärområdet Älvlandskapet Nedre Dalälven. Dit biosfeergebied strekt zich uit over een gebied van ongeveer 18 Mil, 180 km, en omvat de gemeenten Säter, Hedemora, Avesta, Sala, Heby, Tierp, Älvkarleby en de zuidelijke delen van Sandviken en Gävle. Dit biosfeergebied is ook vanaf 2011 een deel van het Unesco biosfeergebiedsprogramma. 
  • Biosfärområdet Vänerskärsgården med Kinnekulle. Unesco erkende in juni 2010 Vänersgården med Kinnekulle als biosfeergebied in Zweden. Een samenwerking tussen de gemeenten Götene, Lidköping en Mariestad. Mensen en organisaties en bedrijven zetten zich in voor een houdbare ontwikkeling van ecologie, economie en welvaart op de lange termijn.
  • Biosfärområdet Östra Vätterbranterna. Ten oosten van het grote Vättern meer bevindt zich een mosaik landschap met landbouw en steile bossen welke zich uitstrekken tot en met Visingsö. Al in 1990 werd gestart met het projekt Östra Vätterbrant voor het verzamelen van actieve deelnemers met interesse in de natuur en de natuurlijke bronnen. In 2012 werd dit gebied officieel een biosfeergebied erkend door de Unesco. 
  • Biosfärområdet Voxnadalen. Het biosfeergebied Voxna dalen werd in juni 2019 erkend. Het wil op deze manier bijdragen aan de ontwikkeling van wetenschap, informatieverspreiding en de verdere ontwikkeling van de menselijke welvaart. 
  • Biosfärområdet Vindelälven-Juhtatdahka Dit biosfeerproject werd in 2019 erkend en daar zal deze pagina op mijn website over gaan. 

Als we dan onze biosfeer Vindelälven-Jutatdahka gaan vergelijken met andere biosfeergebieden in Zweden en in de wereld dan zien we al snel dat het het grootste biosfeergebied in Zweden is, en het is zelfs groter als het fameuze Yellowstone Parc in de USA. Natuurlijk zijn er ook wel een aantal grotere biosfeergebieden zoals in de tabel  hieronder te zien is. Het kaartje daaronder geeft een beeld van alle biosfeergebieden over de hele wereld. 

Grootte   Naam
 104.400 ha    Kristianstad vattenrike
105.500 ha    Östra Vätternbranterna
212.800 ha    Blekinge arkipelagen
278 600 ha    Vänerskärgården
308.000 ha    Nedre Dalälven
636.000 ha    Everglades USA
800.000 ha    North Karelia
898.000 ha    Yellowstone, USA
1.300.000 ha    Vindelälven-Juthatdahka
3.500.000 ha    Altaisky, Russia
5.800.000 ha    Manicougan Uapishka Canada
9.300.000 ha    Tsá Tué, Canada
15.000.000 ha    Southern Appalachians
biosphere around the globe, 2020
701 biosfeergebieden in 124 landen, stand 2020

De ontwikkeling van de biosfeergebieden

Gammplatsen Lycksele Västerbotten Sverige Zweden
Gammplatsen Lycksele © 2017

De Verenigde Naties hebben op een Algemene Vergadering in september 2015 een wereldwijde agenda voor duurzame ontwikkeling, deze wordt Agenda 2030. Dit is een unieke Agenda met 17 globale doelen met 169 subdoelen. Het gaat dus om een zeer breed scala aan ontwikkelingsvraagstukken die cruciaal zijn voor de menselijke welvaart. 

Er wordt daarin nadruk gelegd op de sociale, ecologische en economische aspecten die gezamenlijk zeer nauw met elkaar verbonden zijn en daarbij onderling afhankelijk. De onderdelen moeten dus geïntrigeerd in het totale plan. 

De agenda is een groot actieplan voor alle mensen, de planeet en de welvaart. Om deze doelen te bereiken is een grondige aanpassing vereist van de gehele samenleving. Daarbij is het van belang dat deze aanpassing van duurzame aard is en vooral zich zal uitstrekken tot alle sectoren van de samenleving.

De oplossingen aan de mondiale uitdagingen zijn voornamelijk gericht op lokale oplossingen. Daarom is het belangrijk dat lokale gemeenschappen de voorwaarden krijgen die bijdragen aan deze belangrijke duurzame veranderingen. De Agenda moet moet moet bij het publiek bekend worden zodat iedereen zich betrokken voelt bij de biosfeer. Maar hoe gaan we dat dan doen? 

Daarvoor zijn er dus biosfeerambassadeurs in het leven geroepen. De eerste ambassadeurs hebben hun opleiding al achter de rug en de herfst 2020 is de tweede cursus voor ambassadeurs van start gegaan en zal nog voor de kerst worden afgesloten. Daarna zal het aan alla ambassadeurs te zijn om de handen uit de mouwen te steken en de boodschap van Agenda 2030 bekend te maken. 


Waar ligt het biosfeergebied

Bjursele, Västerbotten, Vindelälven, Zweden
De oude veerpont Bjursele over de Vindelälven. Toen de brug kwam werd deze uit de vaart genomen, maar de plaatselijke bevolking met weide en akkerland aan de overzijde van de Vindelälven heeft haar weer in gebruik genomen.
Bjursele, Västerbotten, Vindelälven, Zweden
Vindelälven in de herfst, Bjursele färjan. Het oude veerpontje bij Bjursele nabij Åmsele aan de 363.

De foto's genomen bij de oude veerpont bij Bjursele. Aanvankelijk werd dit pondje opgeheven omdat er een brug over de Vindelälven bij Åmsele werd gelegd. Om dit idyllische plekje te vinden is bovenstaand kaartje toegevoegd. 

 

Om dit gebied te verkennen zult u allereerst een heel eind naar het noorden moeten. En wel tot Umeå aan de Botnische Golf. Hier aan de kust begint het biosfeergebied in het oosten. Maar we gaan eerst naar de oorsprong van deze prachtige rivier. Daarvoor gaan we naar het noordwesten tot we aan de Noorse grens komen. 

 

Hier in het gebergte bij Ammarnäs ontspringt de Vindelälven. De rivier maakt een reis van ruim 450 km tot ze aan de kust komt. Wat noordelijker ontspringt de Laisälven. Deze zijrivier van de Vindelälven loopt vanuit de bergen aan de Noorse grens bijna parallel aan de Vindelälven. Nabij Sorsele vloeit deze rivier in de Vindelälven. De Laisälven ligt voor het grootste deel in Norrbotten en ze hoort bij het biosfeergebied Vindelälven. Ze doorsnijdt alla landschappen in Västerbotten, bergen, bossen, moerassen en kust. Nabij de kust stroomt ze als bijrivier in de Umeälven om vervolgens de laatste kilometers af te leggen naar de Botnische Golf. 

 

Zweden kent vier nationale rivieren wat betekend dat deze rivieren grondwettelijk beschermd zijn tegen uitbreiding. Daarnaast is het natuurgebied rond deze rivier deel van een Natura 2000-gebied. Dit is een netwerk van beschermde gebieden in de hele Europese Unie. Deze gebieden worden geselecteerd door provinciale bestuursraden in elke provincie. Van de iets meer dan 100 dier- en plantensoorten in de habitatrichtlijn zijn er 90 in Västerbotten aanwezig. Verder broeden er in het land zo'n 60 vogels uit de vogelrichtlijn. 

Wat maakt het gebied zo bijzonder dan? De Vindelälven is, net als haar zijrivier Laisälven, sinds jaar en dag een levensader en transportroute geweest voor zowel mens als dier. Er zijn in de rivier dalen vondsten gedaan van sporen van jagers en verzamelaars uit de tijd van het smelten van de grote ijskap van de laatste ijstijd. Zelfs vandaag de dag functioneert de Vindelälven nog als een trekroute voor de migratie van rendieren van het gebergte waar de dieren in de zomer verblijven tot de kustgebieden waar de dieren overwinteren. De Samische dorpen langs de rivier zijn uniek. De "renskötare", rendierhouders, maken de langste trekbeweging met de ononderbroken migratie van de rendieren van het gebergte naar de kust. Het ume Samische woord voor migratieroute is "juhtatdahka". 

 

Het gebied is zowel Samisch als Zweeds cultureel ergoed dat uniek en rijk is aan diversiteit. Om deze waardevolle erfgoederen te behouden zal een uitdaging zijn nu en in de toekomst. Er is namelijk een grote dreiging dat er waardevolle kennis in de vorm van taal, ambachten en cultuur en industrie verloren dreigen te gaan. Als biosfeerreservaat zou de Vindelälven kunnen functioneren als model voor vraagstukken rond identiteit, cultureel erfgoed en duurzaam landgebruik en natuurbeheer. Een uitdaging ook voor ons die zich nu opleiden tot ambassadeur voor het biosfeergebied. 

 

Wat heeft de Vindelälven dan te bieden? Het antwoord is even simpel als complex. Een open en levend landschap waarbij de terugkerende overstromingen van de rivier zorgen voor nieuwe voedingsstoffen aan de kust. Een van de redenen waarom het land is gecultiveerd en de tamme veehouderij, rendieren, eeuwenlang bewaard gebleven is. Daar waar de Vindelälven als zijrivier instroomt in de Umeälven is al sinds de middeleeuwen een landbouwgebied. 

De voorwaarden om van de landbouw te kunnen leven worden steeds complexer maar er is langs de Vindelälven een levend cultureel erfgoed ontstaan in de vorm van een goed onderhouden landbouwschap en open weilanden welke bijdragen aan de biodiversiteit in de riviervallei. 

 

Is er ook plaats voor industrieën en ondernemerschap zult u zich afvragen. Het antwoord is ja. Er is een grote passie voor het ondernemerschap in de omgeving. We hebben wereldleidende technologiebedrijven welke deel uit maken van het landelijk bekende Forest Technology Cluster, met als centrum Vindeln. Verder zijn er daarnaast een aantal ondernemers actief in branches als IT, horeca, dienstverlening en winkels. Verder zijn er ook industrieën welke tradioneel geassocieerd worden met het gebied, te denken valt dan aan de bosbouw en houtverwerking, landbouw en de rendierhouderij. 

unesco 17 target för biospheres
17 globale doelstellingen voor een houdbare ontwikkeling van het biosfeergebied

Aan de hand van de bovenstaande 17 globale doelstellingen zal geprobeerd worden het biosfeergebied zo goed mogelijk en vooral houdbaar te ontwikkelen. De doelen zijn:

  1. Geen armoede
  2. Geen honger
  3. Goede gezondheid en welbehagen
  4. Goede educatie voor allen
  5. Gelijkwaardigheid
  6. Zuiverwater en sanitaire voorzieningen voor allen
  7. Duurzame energie voor allen, wind, water, zonne-energie
  8. Goede arbeidsvoorwaarden, ontwikkeling van de economie
  9. Duurzame ontwikkeling van industrie, innovatie en infrastructuur
  10. Vermindering van ongelijkheid
  11. Duurzame steden en dorpen
  12. Duurzame comsumptie en productie
  13. Tegengaan van klimaatveranderingen
  14. Toegang tot viswater en zee
  15. Ecosysteem en biologisch diversiteit
  16. Vreedzame en inclusieve samenleving
  17. Versterk de implementatiemiddelen en revitaliseer het wereldwijde partnerschap voor duurzame ontwikkeling

Excursie naar Ammernäs

Ammernäs, © wikipedia
Ammernäs, © wikipedia
Vindelälven Västerbotten Sverige
Vindelälven in de vroege winter. Op weg naar Ammarnäs. De hemel kleurt helemaal roze.

24 Oktober 2020 gaan we met de groep van nieuwe ambassadeurs in opleiding naar Ammernäs. Nabij Ammarnäs ontspringt de Vindelälven in de uitgestrekte wildernis. Maar deze wildernis is meer als gewoon wildernis. Voor velen die hier wonen is deze wildernis hun arbeidsplaats. Maar daarover later meer.

Het is nog erg vroeg als we vanuit Rusksele vertrekken. Even na 7 uur in de ochtend en het is nog niet volledig licht. Het blauwe uur was al prachtig tussen 05:56 en 06:16. Toen begonnen de gouden uren tussen 06:16 en 08:16. In deze mooie tijd maakten we een paar prachtige foto's van de Vindelälven. Al zouden deze uren vandaag eigenlijk roze uren moeten heten. We hebben weinig tijd en dus moeten we door naar Sorsele.

In Sorsele houden we even rust om daarna weer verder te rijden naar Ammarnäs. Inmiddels is het helemaal licht en komt de zon te voorschijn en belooft het een mooie dag te worden die wellicht koud is, maar prachtig met een wolkeloze blauwe hemel. 

De voorspellingen voor deze dag waren 10 dagen geleden nog erg slecht, regen was de voorspelling. Maar het lijkt erop dat de Noormannen gelijk hebben gekregen en het is blijven vriezen en er is langs de hele stroom van de rivier in meer en mindere mate sneeuw te bekennen. 

Er begint zich al ijs te vormen op de Vindelälven. Het water in de rivier staat extreem laag. Iets wat we hoger op naar de oorsprong ook zullen zien.
Er begint zich al ijs te vormen op de Vindelälven. Het water in de rivier staat extreem laag. Iets wat we hoger op naar de oorsprong ook zullen zien.

Ammarnäs

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Sverige
Welkom in Ammarnäs! Vindelälvens natuurreservaat. We zijn aangekomen in Ammarnäs. In de verte is de skihelling te zien van Ammarnäs.
Fjällvilt AB Anders Skum Ammarnäs Sverige
Klik op de foto om de website van Fjällvilt AB te bezoeken. Hier kunt u in de toekomst waarschijnlijk ook via de webshop vlees bestellen bij Anders Skum. Voor nu ben ik even blij met dit extraatje bij de excursie.

Omdat we wat vroeg zijn, maar te laat voor een bezoek aan het Naturum voor onze excursie, gaan we door naar het bedrijf van Anders Skum. Fjällvilt AB. Klik op de foto hiernaast om het bedrijf van anders op het internet te bezoeken. 

Anki gaat kijken of hij op het bedrijf aanwezig is en we hebben geluk. Anders is er en dus kunnen we een praatje maken en wat wild kopen. Zijn specialiteit is natuurlijk het vlees van de rendieren, maar ook vis, fjällröding, is er volop te krijgen. Deze keer kies ervoor om uitsluitend vlees te kopen. Aan verse vis kan ik dichterbij huis ook komen. 

Het is interessant om meer te horen over hoe rendiervlees gebraden moet worden. Tot op dit moment was het meer op goed geluk, maar nu ik weet dat het vlees op een laag vuur gebraden moet worden gaan we dat nu dus de volgende keer uitproberen. Ik wil er echt van genieten. En bij elke keer dat ik nu van het vlees dat ik gekocht heb eet zal ik terug denken aan deze fantastische dag.

Veel te snel al weer moeten we verder naar de parkeerplaats bij de kerk aan de voet van de "Potatisberg", de aardappelberg.

We pakken het vlees goed in en gaan er vanuit dat bij deze temperaturen onder nul het goed bewaard blijft. 

De dag is al fantastisch begonnen en het kan alleen maar beter worden. Ik kijk er echt naar uit om de mensen die ik tot op heden alleen op mijn beeldscherm gezien heb, in het echt te ontmoeten en gewoon te kunnen praten. Natuurlijk begrijp ik best dat Corona ons dwingt om op alternatieve wijze onze cursus tot ambassadeurs te volgen, maar ik geef diep in mijn hart de voorkeur aan het werken met deze mensen in eigen persoon. 

Toch denk ik wel dat deze ontmoeting het straks makkelijker maakt om elkaar weer digitaal te ontmoeten en wellicht ook na de cursus contact te houden om van de Biosfeer Vindelälven een groot succes te maken. Er zijn zoveel mogelijkheden die ons nu geboden worden dat het nog een hele uitdaging wordt dit op een goede manier vorm te geven. 

Fjällvilt AB Anders Skum Ammarnäs Sverige
Anders Skum in zijn winkel Fjällvilt AB in Ammarnäs. We maken gretig gebruik van de mogelijkheid om hier rendiervlees en/of vis te kopen. Ook verkoopt hij wat lokale snuisterijen. Maar vooral vertelt hij graag over het bedrijf.
Fjällvilt AB Anders Skum Ammarnäs Sverige
Ooit kom ik terug voor zo'n rendier! Ik ben er helemaal verliefd op.

Het begin van de echte excursiedag

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Niet de aardappeleters, maar de aardappelberg, op zijn Zweeds Potatisberg, nabij de kerk van Ammarnäs
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Potatisberget, de aardappelberg van Ammarnäs. De groep is nu op de top om daar geinformeerd te worden door Åsa en ze krijgen ook nog bezoek van iemand die veel over de historie weet. Dat hoor ik later wel.

We beginnen met een kennismakingsrondje en we hebben zelfs een ambassadeur van het eerste uur in ons midden. We hebben elkaar dan wel online gezien, maar in het echt is het toch net even anders. Nadat we dat afgewerkt hebben begint de echte excursie naar de top van de aardappelberg in Ammarnäs.

Eenmaal aan de voet van het pad naar de top zie ik al dat dat niets wordt omdat het niet schoongemaakt is. De sneeuw is te diep en dus houd ik de man gezelschap die onze lunch aan het verzorgen is op een houtvuur. 

Voor vandaag sla ik nu dus een stukje over, want ik weet niet wat op de berg gezegd is. Dat komt naderhand wanneer ik met Åsa gesproken. De berg is een natuurlijk overblijfsel van de laatste ijstijd en wordt sinds jaar en dag gebruikt door de mensen in Ammarnäs om hun aardappelen te verbouwen. 

Ik ben in goed gezelschap en dus vliegt de tijd en komen de anderen terug om zich bij het vuur te warmen en te genieten van een echte Samische lunch. We krijgen een heerlijk broodje dat we zelf kunnen vullen met rendiervlees en allerlei extra's, dit noemen ze Souvas. Zeg maar een broodje Döner op zijn Zweeds. 

Voor de lunch dacht ik nog dat het wel erg veel vlees was voor ons gezelschap, maar iedereen was er dol op en dus ging het ook als echte warme broodjes over de plank. De broodjes werden voorverwarmd op het vuur. Aan de kant van het vuur pruttelde de koffie in twee grote koffiekannen. Ik ben blij dat het theewater in een thermoskan zit, want thee uit een koffiekan smaakt nu eenmaal niet echt naar thee. 

We zouden de kerk bezoeken, maar dat gaat helaas niet door omdat er een kindje gedoopt moet worden. Dat heugelijke feit gaat natuurlijk ongestoord voor. We komen voor mijn gevoel sowieso tijd te kort op deze prachtige winterdag.

We gaan naar de bushalte om naar het toilet te gaan en daarna gaan we verder met de excursie. In de wachtruimte van de bus ligt een mooi boek over Ammarnäs, helaas weet niemand hier er iets van, maar ik kan het straks iemand vragen die niet meegegaan is naar de bushalte. Dat laatste hoeft niet omdat het probleem zich in de loop van de middag vanzelf oplost. 

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Onze lunch in voorbereiding op het vuur. De koffie pruttelt in de kannen aan de andere kant van het vuur. Rendiervellen op de banken voor de warmte.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Zodra de groep terug is van de Potatisberg beginnen we met de lunch.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
De lunch in voorbereiding. De koffie pruttelt en het vlees ook.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Grillplats bij de Potatisberg. Het hout ligt in de stal ernaast. Dus ver hoeven we niet te lopen voor het hout voor het vuur.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Ook tijdens de lunch gaan de interessante gesprekken door en eigenlijk is de hele dag een aaneenschakeling van het uitwisselen van informatie.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Bushalte Ammarnäs met zicht op de ICA winkel en een bus die staat te wachten op zijn volgende rit.

Na de lunch

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige bodarna
De oude huisjes, bodarna genoemd, hebben eerder aan de rivier gestaan. Toen zij plaats moesten maken voor landbouw, kregen zij een plaats hier achter de kerk en op het terrein van de plaatselijke Hembyggdsförering.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Osvald Jonsson, rechts op de foto, vertelt ons heel onverwacht zijn verhaal over zijn leven in Ammarnäs en zijn huidige bedrijf Fjällhästen AB. Klik op de foto om de website te bezoeken van Osvald.

Deze dag staat ook in het teken van de onverwachte ontmoetingen en hier een gesprek met Osvald Jonsson van Fjällhasten AB. Hij vertelde over zijn ervaringen en leven in deze wildernis. Hoe hij in 1986 zijn motorfiets verruilde voor een ijslandspaard. Het begin van zijn huidige werkzaamheden.

Tegenwoordig bestaat zijn bedrijf uit zo'n 10 IJslandse paardjes en natuurlijk Osvald als gids. Er kunnen dagtochten gemaakt worden, maar ook weektochten. Men kan kiezen uit diverse mogelijkheden waaronder ook tochten met de paarden en combinatie met een ervaring met vissen in deze wildernis. 

Ik heb het al eerder gezegd en ik kom het nog aan het herhalen ook, deze wildernis is voor ons als inwoners, maar ook voor het toerisme heel erg belangrijk. Toch is deze wildernis voor een groot aantal mensen dat hier woont hun werkterrein. Dat is iets dat we wel in ons achterhoofd moeten houden als we deze gebieden bezoeken. 

Wilt u de website van Osvalds Jonssons Fjällhästen bezoeken? Klik dan op de bijgaande foto of kijk in de lijst geraadpleegde websites. Hier kunt u meer informatie vinden over zijn bedrijf, maar ook over de samenwerking die helpt bij de bescherming van de natuur.  Osvald is geen voorstander van nog meer gemotoriseerd verkeer in de wildernis en hoopt dat het ecotoerisme het zal winnen. Nog meer gemotoriseerd verkeer in de bergen lijkt hem niet wenselijk en ik moet het wel met hem eens zijn. Vele Samen zijn tegen het inzetten van de helicopter voor toeristische doeleinden. Dit omdat het de rendieren die in dit gebied grazen zou verstoren. 

Åsa vertelde ons hier meer over de oude gebouwen die hier geplaatst zijn nadat ze niet langer op hun plaatsen aan de rivier konden blijven staan omdat de grond nodig was voor landbouw. Deze bodarna zijn voor een deel nog altijd in handen van de families die deze al lang in bezit hebben. Een deel heeft andere eigenaars gekregen en helaas is niet altijd bekend welke. 

De kerk is een omstreden item in de Zweedse geschiedenis van de Lappen. De Samische gemeenschap houdt nog altijd haar oude religie in ere, maar voelt zich nu ook wel verbonden met het christen zijn. Toch voelt de kerk voor velen als een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de oerbevolking van Zweden. 

Helaas konden wij geen bezoek brengen aan het kerkje van Ammarnäs omdat daar juist deze zaterdag een kindje werd gedoopt. Misschien maar goed dat dit nu geschrapt werd want ons programma werd door alle toevallige ontmoetingen toch al overvol. 

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Bushalte Ammarnäs. Een prachtige getekende kaart van Ammarnäs hangt op de buitenmuur. Met net als een gewone plattegrond nummers die verwijzen naar de diverse bedrijven.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Bodarna achter de kerk in Ammarnäs
Fjällfååglar vogels uit de bergen, affiche
Fjällfåglar, een affiche in de wachtkamer van de bus. Hierop staan een groot aantal van de aanwezige vogels in het gebied afgebeeld.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Ammarnäs, vanuit de auto gefotografeerd.

Naar het helicopterplatform

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Hier ontspringt de Vindelälven. Daar waar de vallei van de rivier de bergen in Noorwegen raakt, Vindelkroken, daar begint de stroom. Het Zweedse dal staat haaks op de Noorse dalen die Noord-Zuid lopen.

We gaan met de auto verder naar het helicopterplatform. Het is een prachtige plaats waar we hebben een uitzicht hebben in 380 graden. Ongeacht waar je ook kijkt, je kijkt vele kilometers ver. We hebben echt mazzel met het weer. 

Als de helicopter nu ook nog een poosje weg wil blijven dan ben ik tevreden. We weten echter dat hij buiten is dus we moeten er sterk rekening mee houden. De dag loopt immers ook al aardig op zijn einde. 

De eerste keer komt de helicopter niet tot de landingsplaats dus keren we terug naar het platform. Maar de derde keer dat hij komt, landt hij dan toch en dan zijn we blij dat we klaar stonden om te vertrekken. 

Daarna keren we terug naar de parkeerplaats waar ook een grote verzamelplaats is voor de rendieren. Aankomende maandag en dinsdag gaan ze hier de jonge rendierbok kalveren slachten. De slacht nu omvat voor 90% voor bokjes. De overige 5 procent zijn vrouwelijke kalveren en wat moeders. De grote volwassen bokken worden niet geslacht. Die zijn nu helemaal op na het bronstseizoen. Deze worden in het voorjaar geslacht als dat nodig is. Er worden grote aantallen dieren geslacht. Waarschijnlijk zo'n 4000 dieren. Dat klinkt veel maar dat schijnt het niet te zijn. 

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Uitzicht van de helicopter landingsplaats naar de parkeerplaats en daar ligt ook een verzamelplaats voor rendieren.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Naar alle kanten is het uitzicht prachtig.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
De "wildernis" waar de rendieren in de zomer grazen. Dezelfde wildernis is voor velen in eerste plaats een arbeidsplaats. Pas daarna komt het toerisme. Met onder andere de Kungsleden
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
Je raakt niet uitgekeken, soms is het dan ook moeilijk om je aandacht bij alle lezingen te houden. Maar we doen ons best. Doel is immers om een actieve en betrokken ambassadeur te worden van de biosfeer.

Nog een klein extraatje

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige Naturum
In het Naturum is ook een uitgebreide mogelijkheid tot het aanschaffen van wandelgidsen, wandelkaarten en andere informatie rond dit mooie natuurgebied dat hopelijk door de inzet van ons ambassadeurs een houdbare toekomst oplevert voor oa het toerisme.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige Naturum
Zo herkenbaar deze blokken met doelen van de biosfeer. We hebben ze al in onze eerste bijeenkomst besproken en in de toekomst zal ik op diverse blokken terug komen.

Maar voor we naar het Naturum gaan, stoppen we nog even bij Vindeåforsens Stugby, Organisk Design. Op het internet te vinden onder www.bertejaure.se. Helaas geen foto's hier, maar wel mijn boek over Ammarnäs gekocht. 

Daarna moeten we echt naar het Naturum. Milla vertelt hier over haar werk bij het Naturum en bij een grote maquette laat ze zien waar ze over praat. Ik ben te moe om het nog te kunnen volgen, maar ik ga beslist weer met haar praten om mijn verhaal hier aan te vullen. 

Ik maak nog een paar foto's van het Naturum, de studieruimte en de uitstelling die nog in het kader van het project Biosfeer Vindelälven-Juhttátahkka. 

Conclusie: 1 dag is veel te kort om zelfs alleen maar Ammarnäs te bekijken. Ik kom er dan ook graag terug. Het was de eerste keer sinds de jaren 80 dat ik terug was in Ammarnäs. Mijn raad voor hen die Ammarnäs willen bezoeken. Neem je tijd, zelfs een weekend is nog haast te kort. Er is hier zoveel te zien, te wandelen en te fietsen. Natuurlijk is er ook het nodige winteravontuur. Dit en andere zaken komen te zijner tijd te lezen op deze site. 

Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige
En al is het Naturum niet zo groot, het is zeker de moeite waard voor een bezoek om meer te leren over de omgeving.
Ammarnäs Vindelälvens naturreservat Västerbotten Norrbotten Sverige Naturum
Een achterblijvertje van de laatste expositie. Er is voor 2020 geen nieuwe expositie ingericht ivm Corona.


Sprekers tijdens de cursus

Gammplatsen Lycksele, Västerbotten Sverige
Gammplatsen Lycksele

Dankzij de sprekers tijdens onze cursusavonden heb ik veel nieuwe dingen geleerd over mijn nieuwe thuisland en ben ik nog enthousiaster geworden om hier actief een rol in te gaan spelen. Ik ben er van overtuigd dat we samen heel veel kunnen bereiken.

Ik zal met vele spelers nog een keer extra in gesprek gaan om de informatie uit te breiden en te perfectioneren. Want alles staat en valt met een goede communicatie. Het doel van de informatie hier is dan ook dat  de mensen die dit lezen geïnteresseerd raken in het gebied en besluiten er een bezoek te brengen op een verantwoorde wijze. 

Respect voor het landschap, de mensen en de flora en fauna staan hierbij hoog in het vaandel. Heeft u vragen naar aanleiding van hetgeen u hier leest? U kunt altijd contact met mij opnemen via de contact pagina. 

Skogsmuseet gelegen in Lycksele op het schiereiland waarop in 1607 de eerste kerk van Lycksele gebouwd werd, meer hierover onder Västerbotten en Västerbotten Gammplatsen. Gammplatsen biedt plaats aan de Samevereniging, de lokale historische gemeenschap (hembygdsförening) en twee hallen voor het Skogsmuseet. In de hal aan de parkeerplaats vindt u de bosbouw vanaf 1950 toen deze geïndustrialiseerd werd, in het gebouw te midden van het schiereiland vind u ook een verzameling Samische messen, en een overblik over de bosbouw voor de industrialisatie.

 

www.skogsmuseet.se

 

Telefoon +46 950 379 45

Informatie per email skogsmuseet@lycksele.se

 



Weg 363, altijd opletten op rendieren!

Natuurlijk loopt hier veel meer wild dan alleen de rendieren, maar deze zijn vaak wel in grote getale aanwezig. Let daarom altijd goed op als u ervoor kiest om deze route naar Ammarnäs te volgen. De onderstaande film maakte ik in maart 2018 toen ik terug kwam uit Stockholm. Het is prachtig om de weg te rijden bij het aanbreken van de dag, maar zoals het filmpje ook laat zien, de rendieren kiezen hun eigen weg. Oppassen dus. 


Strijd om de Vindelälven

Download
Kampen om Vindelälven
Een uitgave van Västerbottens Museum over de strijd om de rivier Vindelälven
Kampen om Vindelälven 2008_2.pdf
Adobe Acrobat document 4.0 MB

Skogssamer/Bossami

Rendieren rusten uit, foto 2017
Rendieren rusten uit, foto 2017

Wat zijn nu eigenlijk "Skogssamer"? Het zijn Samen die hun rendieren vlak om huis houden en er geen lange migratietochten mee maken. Zij gaan niet zo als de "Fjällsamer" elke zomer met hun dieren naar de weidegebieden aan de Noorse grens in het gebergte. 

In Malå (kommun) leven nog altijd Skogssamer. Meer over het begrip Skogssamer zal ik uitleggen op de pagina Lappland

Ik hoop binnenkort met een aantal mensen uit Malå te praten over hun werk en leven als Skogssame. 


Geraadpleegde literatuur en websites

Hieronder treft u een lijst aan van door mij geraadpleegde literatuur en websites. Deze lijst zal steeds aangevuld worden. Om te beginnen is het moeilijk om met links te komen naar websites, maar ook dat zal in de toekomst meer worden. We zijn nog maar pas goedgekeurd als biosfeergebied en er is dus nog heel wat werk aan de winkel. De meeste web´sites zijn Zweeds of Engels geschreven. 

Geraadpleegde literatuur

  • Ammarnäsbygdens Historia 1803-2008, nedtecknad av nybyggarnas ättlingar, uitgegeven door Ammarnäs Hembygdsförening en vuxenskolan.
  • Sameland i förvandling, ISBN 91-970347-5-4
  • Röster i Lappland, En antologi av Hans Anderson, iSBN 91-7448-845-5
  • Rusksele 1694-1994, Elisabeth o Lena Alnerson
  • Jakten i Västerbotten, Västerbottens läns jaktförening 1919-1969, Tandsbyntryckeri AB
  • Degerfors Vindeln, En norrländsk kommuns ekonomiska utveckling 1800-1980, R Bunte, S. Gaunitz, L-E. Borgegrård, ISBN 91-7260-548-0
  • Jakten i Västerbotten 1919-1969, Tandsbyn tryckeri AB 1969
  • På Fjälltur, Claes Grundsten, STF Svenska Turistföreningen, ISBN 91-518-3346-8
  • Het boek Lyksälie werd door de gemeente Lycksele uitgegeven in 2007 ter ere van het 400 jarig bestaan van Lycksele. Het boek is te verkrijgen met isbn 91-973822-5-6. ISSN 0347-8114.
  • Jubileumsboken Lycksele 50 år, 1946 - 1996, ISBN 91-630-4926-0
  • Södra Lappland, Dorotea, Vilhelmina, Åsele, ISBN 91-574-5694-1
  • Vindelfjällen, Djur och natur i Sveriges största naturreservat, 1983, Per Klaesson, Bengt Olof Olsson, ISBN 91-34-50296-3
  • STF Turistföreningens Årsskrift 1948, Förhistorisk tid, ISSN 0347-6081
  • STF Turistföreningens Årsskrift 1963, Norrbotten, ISSN 0347-6081
  • Västerbotten, Svenska turistföreningen årsskrift 1980, ISSN 0347-6081
  • Västerbotten, nr 1 1981, Jakt o jägare, ISSN 0346-4938
  • Västerbotten, nr 4 1987, Sevärd kultur, ISSN 0346-4938
  • Västerbotten, nr 1 1998, Kyrkor, ISSN 0346-4938
  • Västerbptten, nr 3 1998, Textilarvet, ISSN 0346-4938
  • Västerbotten, nr 1 2000, Fiske, ISSN 0346-4938
  • Västerbotten, nr 4 2005, Uppdrag kulturarv texter om Per-Uno Ågren, ISSN 0346-4938
  • Lappskattelanden på Geddas karta, Umeå lappmark från 1671 till 1900 talets början, Gudrun Norstedt, ISBN 978-91-972374-4-4
  • Sveriges kartor, Sveriges national atlas, ISBN 91-87760-00-2, ISBN 91-87760-01-0 (Sveriges kartor)
  • Värt att se i Sveriges natur, en Reseguide, ISBN 91-34-50126-6 (1983) och ISBN 91-0-057190-3 (uitgave 2001)
  • Lapptrummor och runmagi, Sigurd Agrell, Lund, C.W.K. Gleerups Förlag uitegeven 1934
  • Nåidkonst, Trolltrummans bildvärld, Ernst Manker, Uitgeverij Hallanspostens Boktryckeri, uitgeven 1965
  • Glimptar från Västerbotten, Allan Sandström. ISBN 91-36-01271-8
  • Lappland, Kurt Kihlberg, ISBN 91-972178-7-5
  • Att bo vid Vindelälven, Annagreta o Eric Dyring, Kungl. Boktryckerit P.A. Norstedt o Söner, Stockholm 1970
  • Rusksele 1694-1994, Elisabeth o Lena Alnerson

Wandelbordjes in Zwitserland
Sacco, Giornico, Tessin, Zwitserland

In principe komen al mijn foto's voor verkoop in aanmerking, zelfs als ze niet of nog niet in de webshop staan. U kunt altijd aanvragen doen voor foto's op plexiglas of aluminium en andere toepassen, ook kunt u specifieke routebeschrijvingen, huttenbeschrijvingen etc aanvragen. 

 

Deze webshop/site is aan veranderingen onderhevig, ik raad u aan om zo nu en dan terug te komen om te zien hoe ver ik ben gevorderd. /Under construction! Updates almost every week. Especially working to get all the mountain cabins in Switzerland ready for the summer holiday!

 

Voorheen   http://celesta.roger-leunissen.nl/ Originally  domain.